Kredowanie farby – dlaczego po czasie powłoka rozsypuje się w pył?

Z tego tekstu dowiesz się:

• Czym różni się kredowanie eksploatacyjne (naturalne starzenie powłoki) od kredowania wczesnego (defekt powstały tuż po malowaniu).
• Jak samodzielnie sprawdzić rodzaj kredowania za pomocą prostego testu taśmą samoprzylepną.
• Jakie trzy czynniki podczas aplikacji najczęściej prowadzą do przedwczesnego pylenia powłoki.
• Dlaczego farby głęboko matowe kredują szybciej niż powłoki satynowe.
• Co grozi przy malowaniu na kredowanym podłożu bez wcześniejszego przygotowania i jak tego uniknąć.

Kredowanie farby – dwa zjawiska, jedna nazwa

W terminologii fachowej pod pojęciem kredowania kryje się naturalny proces starzenia powłoki i defekt powstały tuż po malowaniu. Oba objawiają się tak samo – białym lub barwnym pyłem pojawiającym się po przetarciu dłonią czy ubraniem, dlatego bez określenia, kiedy defekt powstał, łatwo o błędną diagnozę i niepotrzebną reklamację.

Kredowanie eksploatacyjne

Kredowanie eksploatacyjne to proces, którego nie można w pełni zatrzymać, bo wynika z fotodegradacji spoiwa pod wpływem promieniowania UV, wilgoci i wahań temperatury. Powierzchniowa warstwa żywicy stopniowo się rozkłada, odsłaniając ziarna pigmentu, które przestają być związane i osypują się przy najmniejszym kontakcie.

Zjawisko postępuje od zewnątrz do wewnątrz powłoki i ujawnia się dopiero po latach eksploatacji, najczęściej na elewacjach wystawionych na intensywne działanie słońca. Samo w sobie nie świadczy o wadzie farby, tylko o naturalnym cyklu życia powłoki zewnętrznej.

Kredowanie wczesne

Zupełnie inna sytuacja ma miejsce, kiedy pył pojawia się w ciągu kilku dni lub tygodni od malowania. Wtedy przyczyną nie jest starzenie, a nieprawidłowe uformowanie powłoki już na etapie wysychania.

Spoiwo nie połączyło się w jednolity film, więc cząstki pigmentu i wypełniaczy pozostają luźno osadzone na całej grubości warstwy – a nie wyłącznie na powierzchni. To więc proces wymagający interwencji, ponieważ powłoka w takiej postaci nie spełnia swojej funkcji ochronnej.

Jak sprawdzić, jaki to rodzaj kredowania?

Warto wykonać prosty sprawdzian, który pozwoli ocenić przyczynę kredowania. Na suchą, czystą powierzchnię nakleja się kawałek przezroczystej taśmy samoprzylepnej, dociska i zdejmuje jednym płynnym ruchem. Ilość i kolor osadu na taśmie, w połączeniu z informacją o wieku powłoki i miejscu wystąpienia problemu, zwykle wystarczają do postawienia trafnej diagnozy.

Jak ocenić stopień kredowania?

Do obiektywnej oceny stopnia kredowania służy norma PN-EN ISO 4628-6, opisująca metodę z użyciem taśmy samoprzylepnej i porównanie osadu ze wzorcami wizualnymi w skali liczbowej od zera do pięciu, gdzie zero oznacza brak śladów kredowania, a najwyższy stopień intensywne pylenie.

Norma powstała pierwotnie z myślą o powłokach ochronnych i antykorozyjnych, jednak sama procedura badawcza bywa pomocniczo wykorzystywana także przy diagnostyce powłok elewacyjnych jako narzędzie porównawcze między różnymi fragmentami tej samej ściany.

Na wynik takiej oceny wpływa jednak kilka czynników, o których warto pamiętać przed wydaniem opinii, bo dopiero uwzględnienie tych zmiennych pozwala potraktować wynik jako miarodajny:

• pora dnia i kąt padania światła w trakcie oględzin, bo przy ostrym świetle bocznym pył jest widoczny wyraźniej niż w rozproszonym oświetleniu,
• wybór miejsca do testu, ponieważ porównanie strony nasłonecznionej z zacienioną daje różne wyniki na tej samej elewacji,
• czystość powierzchni przed przyłożeniem taśmy, gdyż osiadły brud lub kurz łatwo pomylić z produktem kredowania powłoki,
• wilgotność ściany w chwili badania, która może sztucznie zaniżyć ilość osadu przenoszonego na taśmę.

Trzy mechanizmy kredowania wczesnego

Do przedwczesnego kredowania prowadzą zwykle warunki panujące w trakcie i tuż po aplikacji, a nie sama receptura farby.

1. Zbyt niska temperatura otoczenia lub podłoża w czasie schnięcia utrudnia cząstkom spoiwa połączenie się w ciągły film, przez co powłoka zachowuje strukturę porowatą już od pierwszego dnia.
2. Podobny skutek daje zbyt intensywne parowanie wody z mokrej warstwy, na przykład przy silnym wietrze i słońcu, kiedy powierzchnia wysycha szybciej, niż zdąży się uformować spójna błona.
3. Trzecim częstym powodem jest nałożenie farby na podłoże niewłaściwie przygotowane lub bez odpowiedniego gruntu, co osłabia wiązanie całej powłoki niezależnie od jej jakości. Więcej o doborze i roli warstwy podkładowej można znaleźć w artykule o gruntowaniu ścian i podkładowaniu.

Dlaczego głęboki mat kreduje łatwiej niż satyna

Stopień połysku powłoki nie jest sprawą wyłącznie estetyczną, przekłada się bezpośrednio na jej odporność na kredowanie. W farbach głęboko matowych udział pigmentów i wypełniaczy w stosunku do spoiwa jest wyższy niż w powłokach o podwyższonym połysku, co oznacza, że na powierzchni znajduje się więcej cząstek nieotoczonych pełną warstwą żywicy.

Taka struktura sprawia, że nawet niewielki ubytek spoiwa pod wpływem warunków atmosferycznych szybciej odsłania pigment i uruchamia efekt pylenia. Powłoki błyszczące i satynowe mają gładszą, bardziej zamkniętą powierzchnię, przez co dłużej opierają się temu zjawisku, choć kosztem innych właściwości użytkowych. Zależność między stopniem połysku a odpornością mechaniczną powłoki opisano szerzej w tekście o odporności farb na szorowanie.

Co się dzieje z nową powłoką na kredowanym podłożu?

Malowanie bezpośrednio na kredowanej powierzchni bez wcześniejszego usunięcia luźnego pyłu i odpowiedniego zagruntowania niemal zawsze  prowadzi do tego samego rezultatu – nowa farba wiąże się nie z samą ścianą, tylko z warstwą sypkiego pigmentu, który sam nie ma przyczepności do podłoża.

Efektem jest osłabione połączenie całego układu, objawiające się złuszczaniem, pęcherzami lub ponownym, znacznie szybszym kredowaniem nowej powłoki. Ocena stanu podłoża przed przystąpieniem do prac, w tym rozpoznanie rodzaju i kondycji istniejącej warstwy, powinna więc poprzedzać każdą wycenę odświeżenia elewacji lub ściany wewnętrznej, o czym szerzej w artykule o rodzajach podłoży i ich specyfice.

Wątpliwości dotyczące konkretnej realizacji, zwłaszcza gdy potrzebna jest ocena podłoża i dobór właściwego systemu malarskiego, warto skonsultować indywidualnie. Zespół Styline służy wsparciem w ramach doradztwa technicznego.

Najczęściej zadawane pytania