Karta techniczna farby. Jak przełożyć parametry na kosztorys i harmonogram?

Karta techniczna, karta charakterystyki i dokumenty zgodności

Karta techniczna farby jest jednym z trzech rodzajów dokumentów, które producent udostępnia do swoich wyrobów. Każdy z nich powstaje w innym celu i trafia do innych osób:

Karta charakterystyki nie zawiera parametrów użytkowych, dlatego do wyceny i planowania prac służy wyłącznie karta techniczna. Ma ona charakter informacyjny i producent może ją aktualizować na przykład po zmianie receptury lub metody badania. Przy każdym zleceniu dobrze jest więc zachować wersję obowiązującą w dniu zakupu farby.

Zdarza się, że inwestor albo zamawiający w przetargu wymaga dokumentu, który formalnie potwierdza parametry wyrobu. O konkretny dokument należy wtedy zwrócić się do producenta, a w ustaleniu, który z nich spełni wymagania, pomaga doradztwo techniczne.

Każda liczba w karcie technicznej ma swój warunek

Parametr podany w karcie technicznej jest wynikiem badania przeprowadzonego w określonych warunkach. Zanim trafi do kosztorysu, trzeba wiedzieć, czym różnią się one od tych panujących podczas budowy.

Wydajność opisuje najlepszy scenariusz

Wydajność zapisana jako wartość maksymalna, np. do 16 m²/l, dotyczy jednej warstwy nałożonej na gładkie, zagruntowane podłoże przy wzorcowej aplikacji. Jest to wynik osiągalny w najlepszych możliwych warunkach.

Na budowie wydajność obniża kilka czynników. Chłonne podłoże pobiera więcej farby, a jego faktura zwiększa rzeczywistą powierzchnię do pokrycia. Znaczenie mają też narzędzie, kolor i straty techniczne, czyli farba pozostająca w kuwecie, na wałku i w opakowaniu. Biel i kolory pastelowe kryją inaczej niż barwy nasycone. Duży wpływ na zużycie mają również rodzaj i chłonność podłoża oraz sposób przygotowania ściany, w tym wybór między gruntowaniem a podkładowaniem.

Przy tynkach i masach szpachlowych wydajność podaje się często w kilogramach. Na litry przelicza się ją przez gęstość podaną w tej samej karcie.

Jedyną wiarygodną metodą ustalenia rzeczywistego zużycia jest powierzchnia próbna wykonana na docelowym podłożu.

Krycie zależy od grubości warstwy

Krycie farby określa się współczynnikiem kontrastu. Farbę nakłada się na kartę z polami czarnymi i białymi, a następnie sprawdza, w jakim stopniu zakrywa ona czerń. Grubsza warstwa kryje lepiej, dlatego wynik zależy od wydajności, przy której farbę nałożono do badania.

Przy porównywaniu krycia dwóch farb trzeba więc znać wydajność, przy której mierzono każdą z nich. Jeśli karta jej nie podaje, informację można uzyskać od producenta. Ten sam mechanizm wyjaśnia, dlaczego farba o dobrym kryciu wymaga czasem trzeciej warstwy. Jeżeli na ścianę trafia cieńsza warstwa niż w badaniu, krycie jest słabsze.

Połysk zależy od kąta pomiaru

Połysk mierzy się miernikiem pod kątem 20°, 60° lub 85°. Farby matowe bada się zwykle pod kątem 85°, ponieważ przy 60° różnice między nimi są ledwo zauważalne. Wartości połysku dwóch farb można porównywać wyłącznie wtedy, gdy zmierzono je pod tym samym kątem. Jeśli karta go nie podaje, warto zapytać producenta.

Nazwy handlowe, takie jak mat, głęboki mat czy pełny mat, opisują wrażenie wizualne i nie są wynikiem pomiaru. O różnicy między dwoma matami rozstrzyga liczba podana przez miernik wraz z konkretnym kątem. Połysk nominalny dotyczy świeżej powłoki, a jej zachowanie przy szorowaniu opisuje artykuł o wybłyszczaniu farb matowych.

Czas schnięcia w warunkach laboratoryjnych

Czasy schnięcia w karcie dotyczą warunków laboratoryjnych, zwykle +23°C i 50% wilgotności względnej. Farba wodna wysycha przez odparowanie wody, a ten proces zwalnia w chłodzie i przy wysokiej wilgotności powietrza. Podobny skutek ma słaba wymiana powietrza w pomieszczeniu. Przy +12°C i 75% wilgotności (przykład) każdy z podanych czasów się wydłuża, o czym karty zwykle informują w uwagach.

Karta podaje kilka czasów, których nie należy mylić. Suchość powierzchniowa oznacza, że powłoka nie klei się w dotyku. Czas do nałożenia kolejnej warstwy jest dłuższy, a pełne utwardzenie powłoki trwa najdłużej.

Odporność na szorowanie i okres 28 dni

Klasa odporności na szorowanie określa, jak powłoka znosi mycie na mokro. Sposób jej wyznaczania wyjaśnia osobny tekst o odporności farb na szorowanie.

W niemal każdej karcie technicznej pojawia się okres 28 dni. Powłoka jest sucha w dotyku po kilku godzinach, ale pełną odporność uzyskuje stopniowo, w ciągu kolejnych tygodni. Okres 28 dni przyjęto w procedurach badań i na jego podstawie wyznacza się parametry gotowej powłoki. Pierwsze mycie na mokro i intensywne użytkowanie ścian powinny więc nastąpić dopiero po tym czasie, a inwestor musi otrzymać tę informację, zanim zleci mycie ścian.

LZO, gęstość i lepkość

Karta podaje kategorię produktu w zakresie lotnych związków organicznych (LZO) i obowiązujący dla niej limit, a znaczenie tych wartości wyjaśnia tekst o farbach bez LZO. Gęstość służy do przeliczania kilogramów na litry i odwrotnie. Lepkość jest wartością laboratoryjną, natomiast wykonawcę interesuje przede wszystkim zachowanie farby na wałku i na ścianie, które opisuje artykuł o tiksotropii farb.

Od wydajności do mikrometrów. Rachunek do kosztorysu i natrysku

Litr farby rozprowadzony na metrze kwadratowym tworzy warstwę o grubości 1 mm, czyli 1000 µm. Grubość mokrej warstwy w mikrometrach jest więc równa 1000 podzielonemu przez wydajność w m²/l. Wydajność 16 m²/l odpowiada około 62 µm, 10 m²/l oznacza 100 µm, a 5 m²/l daje 200 µm. Wzór działa również w drugą stronę, ponieważ wydajność w m²/l to 1000 podzielone przez grubość mokrej warstwy w mikrometrach.

Rachunek służy do planowania i kontroli własnej pracy. Sprawdza się w trzech sytuacjach.

1. Powierzchnia próbna i kosztorys

Na zmierzoną powierzchnię docelowego podłoża nakłada się odmierzoną ilość farby i oblicza wydajność rzeczywistą. Dopiero na jej podstawie liczy się zamówienie. W fikcyjnym przykładzie próba daje 11 m²/l. Przy 400 m² i dwóch warstwach potrzeba więc około 73 l farby, a nie 50 l, które wynikałyby z wydajności 16 m²/l.

2. Kontrola natrysku

Grzebień do pomiaru grubości mokrej warstwy pozwala sprawdzać zużycie na bieżąco. Odczyt 125 µm oznacza, że farba jest nakładana z wydajnością 8 m²/l.

3. Maksymalna grubość warstwy

Jeśli karta podaje górną granicę grubości mokrej warstwy, wzór zamienia ją na najniższą dopuszczalną wydajność. Przykładowo 200 µm odpowiada około 5 m²/l. Zbyt gruba warstwa schnie dłużej i może pękać, ponieważ jej powierzchnia wysycha wcześniej niż głębsze partie.

Określenia używane w karcie technicznej

Karty techniczne posługują się powtarzalnym zestawem określeń. Każde z nich inaczej wpływa na wycenę i organizację pracy:

• do – górna granica osiągana w warunkach wzorcowych,
• około – wartość typowa, od której możliwe jest odchylenie w obie strony,
• – próg, poniżej którego nie należy schodzić ani z czasem, ani z ilością,
• zaleca się – zalecenie producenta, od którego odstępstwo jest decyzją wykonawcy,
• w optymalnych warunkach – warunki, w których uzyskano podaną wartość,
• klasa według normy – wynik badania przeprowadzonego określoną metodą,
• X razy bardziej odporna – porównanie, które ma sens dopiero przy informacji, z czym i jaką metodą porównano wyrób.

Jeżeli karta definiuje warunki optymalne, warto je odszukać, zanim podana przy nich wartość trafi do wyceny.

Karta techniczna w kosztorysie, harmonogramie i przy odbiorze

Kosztorys opiera się na wydajności ustalonej na powierzchni próbnej, a nie na wartości z karty. Grunt liczy się osobno, z jego własną wydajnością. Harmonogram uwzględnia czasy schnięcia skorygowane o warunki na obiekcie. W planie przekazania lokalu trzeba też przewidzieć okres pełnej odporności powłoki.

Do dokumentacji zlecenia dołącza się plik karty technicznej z dnia zakupu i numer partii z opakowania. Numer partii przydaje się przy dokupowaniu farby, ponieważ ułatwia zachowanie powtarzalności odcienia. Przy odbiorze inwestor otrzymuje na piśmie informację o okresie sezonowania powłoki i zasadach pierwszego mycia.

Zdarza się, że w karcie brakuje warunku potrzebnego do wyceny lub porównania, na przykład wydajności, przy której mierzono krycie, kąta pomiaru połysku albo minimalnej temperatury aplikacji. Najlepiej zapytać wtedy producenta na piśmie. Pytania o parametry i warunki ich pomiaru można kierować do zespołu, który prowadzi doradztwo techniczne STYLINE PRO.

Najczęściej zadawane pytania