Hasła widoczne na opakowaniach farb, takie jak „odporna na mycie”, „zmywalna” czy „odporna na ścieranie” brzmią przekonująco i sugerują wysoką trwałość powłoki. Problem polega na tym, że bez odniesienia do konkretnych norm technicznych pozostają jedynie deklaracjami i mogą kryć się za nimi zupełnie różne parametry.
Odporna na mycie, zmywalna, odporna na szorowanie – marketing czy fakt?
Producenci farb chętnie sięgają po określenia sugerujące wysoką wytrzymałość powłoki, jednak takie wyrażenia same w sobie nie mają precyzyjnego znaczenia technicznego. Odporna na mycie może oznaczać możliwość delikatnego przetarcia wilgotną szmatką, a zmywalna bywa interpretowana bardzo swobodnie. Dopiero odniesienie do norm pozwala ustalić, czy dana farba rzeczywiście dobrze znosi regularne czyszczenie.
Badanie odporności na szorowanie odbywa się w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Pomalowaną i wyschniętą powierzchnię zmywa się specjalną gąbką nasączoną wodą z dodatkiem środka ściernego. Standardowy test obejmuje 200 cykli szorowania, wykonywanych z określoną siłą i częstotliwością. Po zakończeniu badania mierzy się ubytek powłoki, wyrażany w mikrometrach. Im mniejszy, tym wyższa trwałość farby i większa odporność na intensywne użytkowanie. Ta wartość stanowi podstawę do przypisania farby do konkretnej klasy lub rodzaju, w zależności od normy
Norma europejska PN-EN 13300 a norma polska PN-C-81914 – różnice
Norma europejska PN-EN 13300 – klasy 1–5
Norma PN-EN 13300 wprowadza pięciostopniową skalę odporności na szorowanie na mokro. Klasa 1 oznacza najwyższą odporność i najniższy dopuszczalny ubytek powłoki, natomiast kolejne klasy charakteryzują się stopniowo gorszymi parametrami. Kryteria są jasno zdefiniowane i mierzalne, co umożliwia bezpośrednie porównanie farb różnych producentów. Dzięki temu informacja o klasie odporności daje realny obraz trwałości produktu.
Norma polska PN-C-81914 – rodzaje 1–3
Starsza norma PN-C-81914 posługuje się podziałem na trzy rodzaje farb. Ocenie podlega szorowanie na mokro, odporność na mycie oraz tarcie na sucho. Kryteria są mniej jednoznaczne, a zakres dopuszczalnych wyników znacznie szerszy. W efekcie farby zaklasyfikowane do tego samego rodzaju mogą różnić się parametrami w stopniu odczuwalnym podczas codziennego użytkowania.
Porównanie norm
Dlaczego te normy nie są równoważne? Błędem jest utożsamianie Rodzaju I według normy polskiej z Klasą 1 według normy europejskiej. W rzeczywistości są to zupełnie odmienne systemy oceny. Jedna farba oznaczona jako Rodzaj I może, po przeliczeniu wyników testów, odpowiadać nawet trzem różnym klasom PN-EN 13300. Taka rozbieżność utrudnia porównywanie produktów i zwiększa ryzyko błędnej interpretacji danych przez klienta.
Warto też pamiętać, że w PN-EN 13300 nie wszystkie klasy są badane po 200 cyklach. Dotyczy to klas 1–3, a klasy 4–5 w tej normie mają próg ustawiony dla 40 cykli.
Zakresy ubytku prezentują się więc następująco:
- Klasa 1: ubytek < 5 µm po 200 cyklach
- Klasa 2: ubytek ≥ 5 µm i < 20 µm po 200 cyklach
- Klasa 3: ubytek ≥ 20 µm i < 70 µm po 200 cyklach
Norma przewiduje, że dla słabszych powłok zamiast 200 stosuje się krótszy test 40 cykli, więc:
- Klasa 4: ubytek < 70 µm po 40 cyklach
- Klasa 5: ubytek ≥ 70 µm po 40 cyklach
W PN-C-81914:2002 te trzy rodzaje nie tworzą zakresów tak jak klasy w PN-EN 13300. To są progi zaliczenia testu dla danego sposobu czyszczenia, a nie pięciostopniowa skala ubytku po tej samej liczbie cykli. Liczbowo można to zaprezentować:
- Rodzaj I: odporne na szorowanie na mokro, ubytek ≤ 70 µm po 200 cyklach.
- Rodzaj II: odporne na mycie, ubytek ≤ 70 µm po 40 cyklach.
Rodzaj III zwykle nie jest opisywany ubytkiem w µm, tylko oceną po tarciu na sucho (czy zostaje ślad/pigment), więc tu ubytek w mikrometrach nie jest nawet odnotowywany.
Przykład w praktyce – porównanie farb
Farby konkurencji klasyfikowane według PN-C-81914
Na rynku wciąż spotyka się farby opisywane hasłami w rodzaju dziesięć razy bardziej odporna. Deklaracje te często opierają się na normie PN-C-81914, w której dopuszczalny ubytek powłoki po 200 cyklach może sięgać nawet 70 µm. Taki wynik formalnie mieści się w założeniach normy, ale w praktyce oznacza wyraźne zużycie powierzchni.
Farby Styline testowane według PN-EN 13300
Farby badane zgodnie z normą PN-EN 13300 mają przypisaną jednoznaczną klasę odporności. W przypadku najwyższych klas ubytek powłoki po 200 cyklach nie przekracza kilku mikrometrów, na przykład 5 µm. Przekłada się to na wyraźnie większą trwałość i lepsze zachowanie estetyki ściany przy regularnym czyszczeniu. Europejski standard zapewnia przejrzystość i porównywalność parametrów.
Jaką klasę odporności na szorowanie wybrać do danego pomieszczenia?
Dobór farby powinien uwzględniać sposób użytkowania pomieszczenia oraz częstotliwość czyszczenia ścian:
- W pomieszczeniach mało eksploatowanych, takich jak sypialnie czy gabinety, wystarczające są farby o klasie 2 lub 3, które dobrze znoszą sporadyczne przecieranie.
- W przestrzeniach intensywnie użytkowanych, do których należą kuchnie, korytarze, salony i pokoje dziecięce, lepszym wyborem są farby klasy 1, zapewniające najwyższą odporność na szorowanie na mokro.
Dlaczego warto zwracać uwagę na normę, a nie na hasła na opakowaniu?
Odporność farb na szorowanie to mierzalny parametr, który najlepiej oceniać w oparciu o normę PN-EN 13300. W porównaniu z normą PN-C-81914 zapewnia ona większą precyzję i przejrzystość wyników. Wybierając farby klasyfikowane według europejskiego standardu, zyskuje się jasną informację o ich trwałości i przewidywalnym zachowaniu w codziennym użytkowaniu.
Najczęściej zadawane pytania
Najwyższą odpornością charakteryzują się farby klasy 1 według PN-EN 13300.
Jest to zdolność powłoki do zachowania swoich właściwości mimo wielokrotnego czyszczenia na mokro.
Należy sprawdzić, według jakiej normy przeprowadzono badania i do jakiej klasy lub rodzaju przypisano dany produkt.
